Пред 80 години, на 27 јануари 1945 година, војниците од руската Црвена армија влегоа во портите на Аушвиц-Биркенау во Полска и беа првите што ги открија ужасите на концентрациониот логор каде што беа убиени повеќе од милион луѓе, повеќето од нив Евреи.
Тие пронајдоа само неколку илјади преживеани во голем комплекс каде СС се обиделе да ги избришат сите траги од нивните злосторства, пишува АФП.
Во мемоарите за холокаустот, „Примирје“, италијанскиот затвореник Примо Леви го раскажа својот прв контакт со војниците на Црвената армија кога беше ослободен концентрациониот логор Аушвиц-Биркенау.
„Првата руска патрола се појави на повидок на кампот околу пладне на 27 јануари 1945 година“, напиша тој.
„Тоа беа четворица млади војници на коњи, кои одеа по патот што ги означуваше границите на логорот, претпазливо држејќи ги своите пушки. Кога стигнаа до бодликавата жица, застанаа да погледнат, разменувајќи неколку срамежливи зборови и фрлајќи чудно уплашени погледи кон распространетите тела, кон разбиените колиби и кон нас малкумината живи“.
Затворен од февруари 1944 година во Моновиц, еден од трите логори лоцирани во големиот терен на концентрациониот логор, Леви беше сведок на непријатноста на војниците кога го здогледаа местото кое оттогаш стана симбол на нацистичката бруталност.
„Не поздравија, ниту се насмеаја; тие изгледаа скршении не само од сочувство, туку и од збунето воздржување, кое им ги запечати усните и им ги врза очите пред ужасот“.
На 27 јануари 1945 година, овие советски војници беа сведоци на незамисливото.
„Тие беа контингенти од првиот украински фронт.
Црвената армија случајно наиде на оваа локација. Влегувањето во Аушвиц не беше воена цел. Можете да го замислите чудењето на овие луѓе кога откриваа еден концентрационен логор по друг“, вели историчарот Александре Банде, специјалист за холокаустот.
Во својата последна книга, Аушвиц 1945, Банде се обиде да расветли што се случи тој историски ден и во неделите што следеа.
Додека многу книги се фокусираа на работата на Аушвиц-Биркенау, со неговите селекции и процесот на истребување, Банде избра да ги разгледа празнините во приказната за неговото ослободување.
Утрото на ослободувањето на крајот на јануари, советските војници наидоа на жесток отпор од германските трупи. Интензивни борби се водеа на периферијата на кампот. Откако ги совладале овие непријателски војници, Црвената армија открила неколку преживеани: околу 7.000 до 8.000 луѓе.
„Тоа беа главно мажи, жени и деца за кои се сметаше дека се премногу неспособни за да бидат преместени“, рече Банде.
Само неколку дена претходно, на 17 јануари, Германците почнаа да ја евакуираат Аушвиц-Биркенау. Хитлер наредил ниту еден затвореник да не падне жив во рацете на непријателот. Р
Речиси 60.000 луѓе беа влечени во партали да по патиштата среде зима, упатувајќи се на запад во она што стана познато како озлогласените маршеви на смртта.
„Заминавме во колони од 500. Одевме практично три дена и три ноќи“, раскажа Рафаел Есраил, кој беше депортиран со конвојот бр. 67, за FRANCE 24 во 2020 година.
Аушвиц-Биркенау или само Аушвиц најголемиот комплекс на концентрациони логори на Нацистичка Германија во текот на Втората светска војна сместен во близина на Ошвјенќим (германски: Аушвиц) во Полска, околу 50 км западно од Краков. По германската окупација на Полска во 1939, Ошвјечим бил дел од полската територија анектирана кон Германија. Нацистите го раселиле целокупното население во околината на местото, за да обезбедат тајност на операцијата. Во целиот реон постоеле околу 40 придружни логори, со различен број на затвореници, од неколку десетици до неколку илјадници.[1]
Командантот на логорот, Рудолф Хес, сведочел на Нирнбершкиот процес дека три милиони луѓе умреле во логорите во времето кога тој бил командант (4 мај 1940 до ноември 1943). Подоцна ја намалил оваа проценка на околу 1,1 милион, и оваа проценка денес е општо прифатена. Од нив околу 90% биле Евреи од речиси сите земји во Европа. Покрај тоа, биле убиени голем број Роми, политички неистомисленици и руски воени заробеници. Најголем дел од депортираните биле убивани во логорот Биркенау (познат и како Аушвиц II) со употреба на гасот Циклон-Б, но голем број починале и поради глад, присилна работа, болести и медицински експерименти. Телата на умрените биле кремирани, најпрво во крематориуми, а подоцна и во отворени јами.
Помеѓу 18 и 27 јануари 1945, поради наближувањето на советските трупи, Ес Ес евакуирал околу 60.000 затвореници од Аушвиц во други концентрациони логори. Црвената армија го ослободила логорот на 27 јануари 1945 г, и затекнале околу 7.000 затвореници.
