Разговор на професорката д-р Ана Кочева, лингвист од Бугарската академија на науките – дијалектолог и специјалист по историја на бугарскиот јазик, открива колку е реално радикална бугарската позиција во однос на Македонските преговори со ЕУ и блокадата од Софија.
Колева вели дека преговорите меѓу Скопје и Софија не се како во бакалница, дека во нив има објективни околности, но во РМ упорно се премолчуваат и искривуваат.
Ви го пренесуваме целиот текст и интервјуто на Колева за бугарските медиуми кој открива дека Бугарија упорно инсистира на Македонците како Бугари и македонскиот јазик како бугарски до 1945 година.
Кабинетот на Петков на 18 јануари ја започнува новата рунда разговори со Република Македонија (РСМ). Ставот на Бугарија за преговарачкиот процес не е променет, но ќе се надградува со работа на пет работни групи за изнаоѓање решенија за прашања како инфраструктура, економија, историја и култура, изјави премиерот Кирил Петков од собраниската говорница.
Осум дена пред заминувањето на Петков во Скопје, претседателот Радев ќе има заедничка изјава за изготвување на генерален став за забрзување на процесот на евроинтеграции на нашиот југозападен сосед, но со почитување и почитување на бугарскиот национален интерес.
„Уставните гаранции за правата на македонските Бугари, откажувањето од говорот на омраза, прекинот на процесите на дебугаризација, фалсификувањето и уништувањето на нашето милениумско културно и историско наследство само ќе помогнат и ќе го забрзаат процесот на интеграција за да можеме конечно „Да ја отвориме вратата за разговори за членство“, рече тој.
Свој апел испратија и македонските Бугари, „аргументираниот и јасен став што досега го бранеше Бугарија, да продолжи цврсто и категорично да се брани“, како и признавање на нивната рамноправност во РМ.
Дали во Скопје правилно ги читаат сигналите од Софија и има ли шанси за пробив во преговарачкиот процес? – разговараме со проф.д-р Ана Кочева.
Професор д-р Ана Кочева е лингвист од Бугарската академија на науките – дијалектолог и специјалист по историја на бугарскиот јазик.
Таа е раководител на Секцијата за бугарска дијалектологија и лингвистичка географија на ИБЕ. Потомокот на семејствата Миладинов и Хаџов од Македонија, Ана Кочева е една од нашите најдобри познавачи од областа на историските и лингвистичките теми поврзани со Република Македонија. Таа е една од авторите на книгата „За официјалниот јазик на Република Северна Македонија“ и рецензент на Белата книга за јазичниот спор со РМ, член на Управниот одбор на Фондацијата Бугарска памет.
Како еден од авторите на публикацијата на БАН „За официјалниот јазик на РСМ“ и како потомок на македонските Бугари, како ја читате денешната ситуација пред почетокот на новата рунда билатерални преговори?
Денешната ситуација во буквална смисла на зборот „денес“ е чисто вербална, т.е. се разменуваат реплики, идеи, оние од двете страни на границата со заеднички именител, дека е време (поради некоја причина!) да се разоткрие Гордиевиот јазол во билатералните односи меѓу две соседни и многу блиски, братски земји. Различни кругови во РСМ велат дека владата на новиот премиер Кирил Петков ќе даде зелено светло за почеток на преговарачкиот процес.
Деновиве слушнав од премиерот Петков дека добрососедството со РМ треба да се води и бара многу работа и дека Бугарија не може да стои со скрстени раце кога некој се обидува да ја присвои нашата историја. Го цитирам речиси буквално и немам потреба да правам толкувања, бидејќи се согласувам дека има многу работа, како и дека Бугарија не може да си дозволи да молчи кога се навлегува во нејзиното минато.
Се плашам дека во исто време во Скопје се слушаат различни пораки. Специјалниот претставник на РМ за Бугарија, Владо Бучковски, пак, слушнал дека нашата земја има намера да го откаже одложувањето на почетокот на преговарачкиот процес со ЕУ.
Не сум тука да погодувам кој му го кажал ова, но не сакам да претпоставувам дека нашите нови владетели би си дозволиле да испраќаат различни сигнали – едни до бугарското општество, други до политичарите од другата страна. Оваа тема во Бугарија е особено деликатна, а многу открива фактот што и понатаму е меѓу лидерите. Нема потреба да се тестира јавното мислење за тоа, согласноста е монолитна, социолошкото истражување е исто така многу стабилно и не може да биде поинаку со оглед на нашата семејна меморија и сродство.
Дали во новонастанатата политичка ситуација гледате податоци за решавање на спорот?
Гледам желба да се бара решение. Тоа беше артикулирано од премиерот Петков и неговата влада и немам причина да се сомневам дека ќе се направи се што е прифатливо што зависи од бугарската страна. Сепак, патот е двонасочен и се плашам дека има многу незавршени работи во РМ, што во оваа фаза не спречува да се сретнеме на средина. Ќе ви одговорам многу кратко за областа во која работам – во однос на т.н јазичен спор, одамна изјавивме дека немаме никакви претензии за современото постоење на официјалниот јазик на РМ. Што се однесува до нејзината историја – до 1944 година беше составен дел на бугарската јазична сила. Факт кој е поткрепен со планини документарни факти – неизвалкани, наши и странски!
Се зборуваше за заеднички бизнис интереси во преговарачкиот процес. Колку ова ќе помогне?
Не се нови, за нив се зборува долго време, но исто толку тие не мрднаа ни трошка, иако некои се дел од билатералниот договор од 2017 година, кој, да потсетиме, се базира на Декларацијата за соседство од 1999 година. Во Договорот, добро се сеќаваме, има Меморандум за разбирање за развој на железничките врски меѓу Софија и Скопје. Нашиот дел е речиси целосно изграден, истото не може да се каже и за остатокот од PМ. Што да се каже за познатиот Коридор N 8? Идеите за заеднички бизнис продолжуваат да созреваат на хартија или се вртат само во вербалната сфера. Или размена на медиумски производи, на културни проекти. За жал, не ги гледам. РМ обично се многу дарежливи со зборови и ветувања.
Што се однесува до нашите научни контакти на историско или јазично поле, тие се тотално минирани, и без да станеме лош пророк, се плашам дека таму „соработка“ е незамислива додека заедно не ги прочитаме автентичните, неманипулирани извори.
Кабинетот на Петков соопшти дека ќе се интензивира дијалогот за сите важни теми од заеднички интерес. Секое од бугарските министерства ќе предложи прашања што ќе бидат покренати на претстојната средба меѓу премиерот Кирил Петков и Димитар Ковачевски, номиниран за истата функција во Македонија. Кои се прашањата кои не треба да ги преспиеме?
Веќе го поставивме главниот дел – неисполнувањето на Договорот; антибугарска реторика; зафати и манипулации со документарни историски и јазични извори; откривањето на досиејата на тајните југословенски служби; промоција на активностите на сепаратистичката ОМО-Илинден; истурање огромни средства за антибугарска пропаганда надвор од РМ; непризнавањето на веќе направените бугарски компромиси … Овој список може да се множи многукратно, за жал!
Едно од барањата на македонските Бугари е да се вметне во Уставот на РМ. Колку овој клуч е можен за укинување на бугарското вето и колку е решение на проблемот?
Мислам дека не е во ред ние да одлучуваме за уставните прашања на другите земји. И обратно, се разбира. Затоа што претензиите за Пиринска Македонија не стивнаа, тајно или отворено. Ако во РМ подеднакво се почитуваат правата на сите граѓани, на сите оние кои се чувствуваат како македонски Бугари, тешко дека ќе ги имаат проблемите што ги имаат сега. Разговаравме за потребата од рехабилитација на жртвите на репресијата.
Со вас, случајно или не, разговараме на 77-годишнината од Крвавиот Божиќ (7 јануари), кој го означува почетокот на бруталниот политички терор во поранешната Социјалистичка Република Македонија. Тогаш луѓето со изразена бугарска самосвест биле ликвидирани или малтретирани без судење и казна. По наредба на Тито беа убиени илјадници Бугари, а списоците ги подготви Лазар Колишевски. Единствената цел била да се избрише бугарската самосвест и да се забрза процесот на македонизација на населението. Станува збор за ликвидирани Бугари, иселени, прогонувани и прогонувани, испратени во концентрационите логори на Титова Југославија. Овие рани се уште се отворени, се сеќаваат семејствата.
Која е цената што Бугарија може да ја плати за да го укине ветото за Скопје?
Не би рекол дека на нашите билатерални односи треба да се гледа како на „плаќање на цената“, бидејќи ова не е некакво пазарење на намирници од типот „ти за мене, јас за тебе“. Ова не е трговија, не се работи за стегање раце. Има објективни околности, такви се, но во Скопје упорно молчат, згора на тоа се менуваат. Затоа Софија не може да ги затвори очите пред нив и да ги игнорира.
Аргументите како „нашите западни партнери не не разбираат“ не се релевантни. Ако претпоставиме дека досега не разбрале, очигледно мора да се преземат адекватни чекори за да почнеме да не разбираат. Гледате дека и јас не го користам зборот „вето“, бидејќи сметам дека Бугарија суштински не се спротивставила на членството на РМ во ЕУ. Едноставно го одложивме почетокот на преговарачкиот процес за да ги решиме споровите и да му помогнеме на европското семејство да најде место во европското семејство кое развива пријателски односи без непријателска реторика со својот сосед, кој исто така е роднина; земја во која неодамнешното комунистичко минато е објективно прочитано и криминалниот режим е осуден за прогон и убивање луѓе за нивно самоопределување; земја во која нема замена на објективната историска вистина (за која има реални, неизвалкани документи); која ги почитува правата и самоопределувањето на своите граѓани; земја која не ги негира веќе направените компромиси од бугарската страна за тоа што кај нас нема претензии за самостојно постоење (по 1944 година) на официјалниот јазик на РМ и службениот идентитет на нејзините граѓани.
Пред почетокот на преговорите со ЕУ, секоја земја даваше гаранции, исполнувајќи одредени услови, вклучително и Бугарија. РМ нема да биде првата, веројатно ниту последната што ќе тргне по овој пат, а стравувањата дека тоа ќе ги направи бесмислено како земја, иако млада, се целосно неосновани.
