Влијателната организација Европска Иницијатива за Стабилност (ЕСИ) предлага нов план за Западен Балкан кој треба да биде практичен чекор напред во четири чекори на патот до ЕУ.
Првите критики за планот кој е направен врз основа на таканаречениот нордиски пат кон ЕУ се дека тој ќе значи замена за полноправно членство на Западниот Балкан во ЕУ и спас за Брисел од ново реално проширување.
Главните елементи на планот во продолжение:
Прифаќањето на предлогот за „Финскиот пат до пристапот“ ќе ги трансформира односите меѓу ЕУ и Србија и ЕУ – Западен Балкан. Еве како ова може да се случи во четири чекори:
Чекор еден
Српската влада комуницира со словенечката влада, со другите земји-членки на ЕУ загрижени за политиката на проширување – Франција, Германија, Италија, Шведска, Австрија, Холандија – и до Европската комисија дека е заинтересирана за процес што ќе и овозможи на Србија да влезе во единствениот пазар на ЕУ откако ќе се спроведат сите потребни реформи.
Чекор два
Словенечката влада подготвува конкретен предлог со институциите на Европската унија да биде претставен на самитот ЕУ-Западен Балкан подоцна во 2021 година. Таквиот предлог ќе доведе до изготвување на конкретни патокази со наведување на одредниците што земјите треба да ги исполнат во сите 22 области опфатени од страна на единствениот пазар, како и за владеењето на правото.
Погодно во планот е тоа што повеќето барања за овие 22 области веќе се детално утврдени во Договорот за ЕЕА помеѓу ЕУ и Норвешка. Ваквите патокази може да изготват конкретен начин за реализација на четирите слободи меѓу ЕУ и Србија во рок од неколку години:
„Принципот на слободно движење на стоки гарантира дека производите со потекло од држава на ЕЕА можат слободно да циркулираат на внатрешниот пазар. Царинските давачки и квантитативните ограничувања на трговијата со такви производи се забранети во рамките на ЕЕА.
Преку слободно движење на лица, сите државјани на ЕЕА имаат право да работат во која било друга држава на ЕЕА. Студентите, пензионерите и луѓето кои не се платени, исто така имаат право да престојуваат во друга држава на ЕЕА.
Според Договорот за ЕЕА, поединците и компаниите уживаат слобода на основање и право на давање услуги низ цела ЕЕА под еднакви услови.
Слободното движење на капитал овозможува прекугранично инвестирање од страна на жителите и компаниите во ЕЕА, без дискриминација врз основа на националност, место на живеење или место на основање. Граѓаните и компаниите имаат право да префрлаат пари меѓу државите на ЕЕА и да отворат банкарски сметки, да инвестираат во акции и фондови и да позајмуваат пари во други држави на ЕЕА “.
Ако ова изгледа многу блиску до полноправно членство во ЕУ, тогаш тоа е затоа што е така. Граѓаните и компаниите би уживале во слободите што денес ги уживаат граѓаните и компаниите од Норвешка и Исланд. Владите на Западен Балкан би можеле да им докажат на скептиците во ЕУ дека можат да ја одржат дисциплината при пристапување и почитување на правилата на ЕУ уште еднаш.
Чекор три
Понудата за пристапување кон единствениот пазар е проширена на сите земји од Западен Балкан, вклучително и на Косово. Штом сите земји ја усвојат истата регулаторна рамка и се приклучат на единствениот пазар, станува можно да се имаат овие четири слободи и меѓу земјите од Западен Балкан. ЕУ јасно става до знаење дека овој предлог не е наметнат на земјите од Западен Балкан, но претставува фер и кредибилна понуда до оние влади кои сакаат да докажат дека можат да спроведат многу реформи потребни за интеграција во следните неколку години.
Ова би бил менувач на игри и за оние земји кои сè уште не ги отвориле пристапните преговори: Косово, Босна и Херцеговина, но и Албанија и Македонија.
Чекор четири
ЕУ и оние земји од Западен Балкан заинтересирани да се приклучат на единствениот пазар развиваат институционална рамка за ова, така што откако земјите ќе се приклучат на единствениот пазар, тие, како што тоа го прави Норвешка денес како членка на Европската економска област (ЕЕА), ќе продолжат да усвојуваат идните правила и регулативи на ЕУ во областите опфатени со единствениот пазар:
„Централен принцип на Договорот за ЕЕА е хомогеноста, што значи дека истите правила и услови на конкуренција се применуваат за сите економски оператори во рамките на ЕЕА. За да се одржи хомогеноста, Договорот за ЕЕА постојано се ажурира и изменува за да се осигури дека законодавството на ЕЕА Државите на ЕФТА се во согласност со законодавството на ЕУ за единствениот пазар “.
Во исто време, процесот на исполнување на критериумите за 22-те области опфатени со Единствениот пазар треба да биде целосно меритократски, инспириран од успешниот процес на патоказот за визна либерализација започнат во 2008 година. Наместо отворање и затворање на „поглавјата“ еден по еден, мапи на патот во сите области, утврдувајќи што треба да се направи, треба да им се понуди на сите земји учеснички на самиот почеток. Преговорите ќе се затворат само кога Европската комисија утврди дека една земја е „добро напредната“ во сите 22 полиња и дека има силен учинок за владеењето на правото. Условите за владеење на законот треба да бидат исто толку тешки, колку што се и за влез во ЕУ, за да се осигури дека регулативите се спроведуваат насекаде на единствениот пазар.
Целиот план
