Суровата вистина во лицето на Ковачевски, Османи, Маричиќ: Не постои проширување на ЕУ

Еден од најдобрите познавачи на процесот на евроинтрација на Западниот Балкан Михаел Мартенс кој е дописник на германскиот весник Франкфуртер Алгемајне Цајтунг објавува катастрофална анализа за можноста Македонија наскоро да стане земја членка на ЕУ.



Во негов текст за можноста наскоро да се случи проширување на ЕУ со земји од Западен Балкан, Украина и Молдавија, Мартенс вели дека не постои процесот кој се нарекуваше проширување на ЕУ.

Целата негова анализа која е целосно спротивна на наративот на премиерот Ковачевски, вицепремиерот Маричиќ и министерот за надворешни работи Бујар Османи во продолжение:

Земјите од Западен Балкан веќе го знаат тоа од искуство, Украина и Молдавија се на пат да дознаат: Веќе не постои такво нешто како проширување на ЕУ. Патот до полноправно членство стана непробоен лавиринт.

Навистина има сериозни аргументи против приемот на нови членки во ЕУ, најмногу во однос на нејзината управливост. Францускиот претседател Макон тоа го кажа многу пати, белгискиот либерален политичар Ги Верхофштат го кажува, го кажуваат и многу други.
Не е ни важно дали некој се согласува со таква анализа или не. Бидејќи ова е став на неколку големи земји-членки на ЕУ, тоа е факт за (не)проширување. Во догледна иднина (за многу години) нема да има нови полноправни членки со право на вето примени во ЕУ.

Ова е една од причините (не единствената) зошто разговорите за проширување на ЕУ дојдоа до виртуелен застој. Тие не се наменети да бидат успешни. Земете го примерот со Црна Гора: Црна Гора ги започна преговорите за пристапување во ЕУ во јуни 2012 година.

Црна Гора „преговара“ за влез во ЕУ веќе 12-та година. (За 134 месеци, не сметајќи го септември). За сите овие години, само 3 преговарачки поглавја беа привремено затворени. Така, на Црна Гора и ЕУ во просек им требаа 44,7 месеци (3 години и 7 месеци) за едно поглавје.

Ако разговорите продолжат со ова темпо, на Црна Гора ќе и требаат повеќе од 122 години за да ги затвори сите 33 поглавја и да ги прекине преговорите. Така, веќе во 2145 година, како фаворит, Црна Гора би можела да се приклучи на ЕУ. Фарса? Фарса. Некои велат: „Но војната во Украина промени сè! Дали е тоа така?

Ништо не се промени во темпото на преговорите за пристапување во ЕУ. Уште повеќе, загриженоста за владеењето на ЕУ, односно нејзината способност да донесува одлуки кои бараат едногласност, се зголемија наместо да се намалат како резултат на војната против Украина.

И што сега? Очигледно не е решение да ја закопате главата во песок и да ги оставите Западен Балкан, Украина и Молдавија сами да се снаоѓаат. Добрата вест е: Постојат идеи како да се надмине застојот без дополнително оптоварување на процесот на донесување одлуки во ЕУ.

За ова разговарав со Бујар Османи, министерот за надворешни работи на С. Македонија. Македонскиот пат до отворање на преговорите со ЕУ е блокиран од француското спонзорирано вето од Бугарија, за чија содржина ќе разговарам друг пат. Некои тврдат дека Бугарија го ставила ветото. Тоа не беше така.

Г-дин Османи тврди дека Македонија треба да попушти и да го исполни барањето на Софија. Но, дали ќе биде последно барање? Немој да мислите така. Сепак, ова е за друга тема. Работата е што господинот Османи има интересни идеи за привремено решение – не само за европската иднина на Македонија туку и за регионот.

Македонија беше прогласена за кандидат за членство во ЕУ во 2005 година. Децата кои се родени тогаш сега се возрасни. Но, Македонија сè уште не ги ни започнала пристапните преговори. Дали е чудно што луѓето повеќе не веруваат во „европската перспектива“? (Или тоа беше „братство и единство? Заборавивте.)

Додека Бујар Османи вели дека останува 100% посветен на долгорочната цел за членство во ЕУ, се чини дека нема илузии за краткорочната одржливост на овој сон. Тој дури изразува и одредено разбирање за заморот на земјите-членки на ЕУ од проширувањето:

„Во ЕУ постои страв дека балканските држави ќе ја направат унијата целосно нефункционална и само дополнително ќе искомплицира сè“, вели шефот на дипломатијата. Затоа тој се залага за концепт што го нарекува „интеграција пред членство“.

Идејата не е нова: ако новите членки со право на вето ја плашат ЕУ, таа барем треба да ги пушти да се приклучат на единствениот европски пазар. Ова нема да им даде на новодојденците моќ да блокираат што било, но ќе направи огромна разлика за граѓаните во Западен Балкан:

Како привремен чекор кон полноправно членство во ЕУ, оние држави од Западен Балкан кои ги исполнуваат сите политички услови (поделба на власта, владеење на правото, функционални институции, слобода на медиумите итн.) треба да бидат примени на единствениот европски пазар, се залага Османи.

За луѓето во Македонија и другите 5 држави од Западен Балкан (ако се квалификуваат) тоа би значело дека ќе ги уживаат истите привилегии како и граѓаните на ЕУ (слободно движење на стоки, услуги, капитал и лица). Секој добива од тоа, вели Османи:

„ЕУ може да се увери бидејќи новите членки без право на вето нема дополнително да ја комплицираат нејзината функционалност и процесот на градење консензус“. А земји како Македонија би можеле да учествуваат во значајните предности на заедничкиот пазар – слично на Норвешка.

Ако шестмината од Западен Балкан се третираат како да се членки, разликата би била огромна, пресметува Османи: „Претпристапната помош за земјите кандидати за ЕУ изнесува 160 евра по глава на жител, структурната помош за земјите членки изнесува 4.170 € по глава на жител“.
„Оваа идеја не е замена за полноправно членство. Се работи за да се направи долгото патување дотаму поопипливо и поисплатливо“, подвлекува Османи. Исто така, се работи за ослободување од пристапот на се или ништо со воведување посреднички чекори.

Османи за ова разговараше со другите регионални министри за надворешни работи, велејќи дека сите се согласни. Има дури и нацрт за заедничка декларација што сите шест министри за надворешни работи од Западен Балкан би можеле да ја поднесат до ЕУ. Заради едноставност, да ја наречеме „Скопска декларација“

Со оваа идеја е запознаена и шефицата на Европската Комисија Урсула фон дер Лајен, вели Османи. „Ние работиме со Комисијата на конкретни чекори“, додава тој, укажувајќи дека е можен пробив на самитот во Тирана во октомври. (Забелешка: Не, Србија не ги исполнува условите.)

Постојат и нон-пејперси кои го поддржуваат пристапот. „Јас сум оптимист. Сè повеќе луѓе зборуваат за овој концепт“, вели Османи. Навистина.

Во Македонија, поранешниот претседател Бранко Црвенковски, (социјалдемократ) и поранешните министри за надворешни работи @AMiloshoski (конзервативец) и @Dimitrov_Nikola (либерал) изјавија поддршка за оваа привремена цел. Разговарав со двајца од нив и ќе стигнам до нивните интервенции во посебна прилика.

Иако сè уште е сосема сигурно дали оваа идеја навистина ќе успее (Бугарија или други би можеле да го блокираат дури и ова, се разбира), концептот е таму, и го поддржуваат се повеќе луѓе, вклучително и во Украина.

Целата анализа на Мартенс на Х: