Лекарка од Нови Сад раскажува лична вистинита приказна за ,,Жените кои ме предадоа” односно за системот кој функционира невидливо кога треба да се санкционира маж кој извршил насилство врз жена.
Жртвата – лекарка се вика Гордана Јовановиќ, работи во Клиниката во Нови Сад и ги опишува грозоморите со кои се соочуваат жртвите на насилството врз жените.
Тажната но и охрабрувачки приказна е поучна за сите жени во регионот и пошироко:
Вештачката интелигенција на Фејсбук ми кажува дека имам 698 пријатели. Сакам сите да го прочитате ова. Приказната е вистинита, кисела и слатка и миризлива како самиот живот. Зборува за жените кои ме изневериле. Пред 6 години (31.10.2016) колега хирург ме клоцна на дежурство во операционата сала, додека пациентот беше под општа анестезија. Затоа што не му се допадна тоа што го кажав. Или направив. Или дека постојам – што и да е. Но тој е ирелевантен за целата приказна. Бидејќи и самиот сум доктор, ќе ја расветлиме анатомијата на ова насилство, кое ги содржи универзалните елементи на секое насилство.
1. СРАМ
Прво треба да почнам од себе. Признавам дека згрешив. Кога ги слушав сведочењата на жените кои со години трпеа насилство и не го пријавуваа, секогаш се прашував: Зошто? Како е тоа можно? Како тоа уште немаат пријавено?
Сега, за жал, и самата го знам одговорот на тоа прашање – срамота. Кога ќе ви се случи насилство, тоа е незамисливо. Нереално. И тогаш те обзема таков срам како да те соблекле гол и си разголена на плоштад. Изложеност и голо месо. Срамота, иако знаете дека не е ваша вина. Срам, од кој сакаш да бегаш и да се скриеш во глувчешка дупка. Срам, кој те парализира да станеш, да се спротивставиш, да направиш нешто.
2. УЛОГАТА НА ЖРТВАТА ВО НАСИЛСТВОТО
Првата реакција на јавноста е да се доведе во прашање улогата на жртвата во целата ситуација. Што му рече таа? Со што го испровоцирала? Па кога ќе види дека е пијан зошто не се оддалечува? Зошто носеше толку кратко здолниште? Што се жали кога не ја убил.
Тоа е најлошото. Релативизација на насилството. Идејата дека може да се оправда. Идејата дека жртвата е некако виновна. Идејата дека во строго одбрани случаи кога жената е особено груба, таа може да биде претепана. Не е насилство ако само ти удри шамар, но не те удри со тупаница. Тоа не е насилство додека не ти искршат забите. Не е насилство ако само ти го лизнат столчето или само те клоцаат… не е насилство ако ти врескаат или само ти се закануваат… има безброј примери. Релативизирање на се. Плагијатот не е кражба. Лажењето не е лага. Лажењето не е изневерување… Вистината веќе никому не му е важна.
3. ЗАЧУВУВАЊЕ НА МИРОТ
Кога, после сè, жртвата ќе се осмели да се побуни, јавно да го разоткрие насилството или да преземе правни чекори, се појавува цела армија душегрижници за да ги одврати од тоа…
Па што ќе каже светот? Не проветрувајте ги вашите/наши валкани алишта во јавност! Па не е убаво да ја тужиш раката што те храни…некако во тишина ќе го решиме. И кога ќе видат дека си одлучен, почнуваат не толку добронамерни притисоци и закани. И тоа е најлошиот дел. Жртвата, која едвај имаше сила да се побуни, максимално и се отежнува ситуацијата, земјата и се лизга под нозете, предизвикува лажно чувство на вина, повикува на должност вработена…жена…мајка.
..А каде е границата? Ова е местото каде што повеќето жртви се распаѓаат, паѓаат под тежината на срамот, наметнатата вина и должност, недостатокот на разбирање и поддршка. Тие се кршат и се распаѓаат во тишина.
4. ОДБРАНА НА НАСИЛНИЦИТЕ
Ако жртвата (како што беше мојот случај) се осмели да стисне заби за да продолжи понатаму, таа влегува во четвртата фаза – одбраната на насилникот.
Се мобилизира цела армија кумови, пријатели, колеги, луѓе на кои „на чело“ има дотичниот насилник. Сите во хор пеат дека е добар човек, но што би направил? Не знаел што прави, па бил мртов пијан! Погледнете колку му е жал сега..ќе се смени..а знаете како, доаѓа од убава куќа! Стресно му е на работа, а ни дома не цветаат рози.
И тоа е најлошото!
Жртвата, која можеби на почетокот ја имала наклонетоста на светецот, полека се провлекува во улогата на негативец во приказната, бидејќи не обрнува внимание на (крокодилските) солзи на покајникот, туку напротив повикува на одговорност за неговите постапки. Сега на жртвата и се суди, затоа што гледа како е изневерена а христијанско е да се прости.
5. СУДСКИ СИСТЕМ
Според мојата женска генеалогија потекнувам од силни, горди, чесни и чесни жени, преживеале војни, логори, Голи Оток, смрт на деца, безброј смртни случаи на најблиски, мали и големи животни удари. Сите тие ми одржаа лекции за љубов и храброст. Јас сум само камче. Но, нескршливо.
Ако жртвата издржи се, го чека судскиот систем.
Имам целосна верба во системот, бидејќи како лекар сум дел од системот, ги остварив правата и поднесов тужба. Сега се потсетив на циничните зборови на мојот ценет колега невропсихијатар (со други зборови, таткото на ќерка ми) дека наивно ја мешам правдата со правото. Дали беше застапник на ѓаволот или беше во право?
После 6 години имам пресуда.
Одборот од тројца почесни судии одлучи дека сум претрпела страв, но дека не ми е нарушена честа.
Да, добро прочитавте. Кога некој ќе ве клоца на работното место, можеби се плашите, но честа не ви е повредена. Се според законот. Имате право само да се плашите. Мојот страв има и цена – 20.000 денари. Се прашувам колку чини стравот од жената и децата на насилникот? Дали е поскапо кога се плашиш за долниот дел на грбот или кога се плашиш за сопствената глава? Дали постои страв што е на продажба? Ако постоеше, колку би чинела една бесмртна душа?
Тоа ти е анатомијата на насилството, наместо моето име, можеш да го ставиш името на Јелена на пример или какво име ќе избереш, приказната е секогаш иста.
Па каде се тие жени од титулата што ме изневериле? На секој чекор. Оние кои прашуваа што направив, оние кои се правеа дека тоа не ги засега, бидејќи тој ме клоца мене, а не нив, оние што кодошеа, оние што не сакаа да се вмешаат, оние што ширум затвораа очи на суд, оние што не кренаа прст, но можеа, тие што судеа и чесно пресудија дека нема чест. Но, сите тие се ирелевантни.
Важни се жените кои ме спасија и се стуткаа околу мене тој први ноември како жив штит. Благодарам на Нада, Мирка, Војка, Наташа, Кристина, Теодори, Сања, Љиљана, Александра, Ради, Јасенка, Маша, Драгана… за се на тој први ноември, како и на сите безимени кои некогаш помогнале. Нивната сестра имаше потреба. И еден витез Владо. Ти благодарам засекогаш.
И јас? Се борев. За Ања и Дуња секогаш со гордост да гледаат на мама.
За Татјана која не можеше да најде сила, за Јелена и Александра кои замижаа, за сите Весни кои не знаат што е чест, за Злата која се плашеше, за Соња чии татковци го прикриваа насилството, за Теодор чии татковци целосно го разбраа насилникот, се борев за сите нив.
И за сите вас, мои безимени драги сестри.
Јас сум камче. Нескршливо.
