„Западот, каков што го знаевме, повеќе не постои“.
Ова неодамна го изјави претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, очигледно мислејќи на актуелното распаѓање на атлантскиот сојуз помеѓу Европската Унија и САД.
Потрошена матрица
По авантуристичкиот и неуспешен потфат на Џозеф Бајден да ја одржи супериорноста на САД во глобални рамки и да го крене империјалистичкиот дух на најмоќната држава во светот – преку обидот на обединетите „прогресивни либерали“ од Западот да ја спасат нападнатата Украина и да го победат Путин, ама со силата на оружјето – новоизбраниот претседател Доналд Трамп најави и спроведува драматичен пресврт во американската надворешна политика.
Поради неуспехот на Бајденовата администрација да произведе рационален и одржлив план за поддршка на Украина и соочен со огромната цена на тој воинствен потфат, Трамп (на нему својствен начин, се разбира), иницираше мировни преговори и одлучи повеќе да не ја финансира прокси-војната меѓу Западот и Русија.
Америка на Доналд Трамп не сака да војува. Иако постојат моќни бизнис структури во САД кои профитираа од досегашниот тек на војната во Украина, избувливиот и напати фриволен Трамп, со силата на својот меркантилен светоглед, уште пред да стапне во Белата куќа пресмета дека војната, во денешно време и со сегашната технологија, е неприфатлив ризик и голем луксуз. Дотолку повеќе што во улогата на хегемон на Западот, според наследената традиција и логика од периодот на Студената војна, САД имаа и обврска да се грижат и за одбраната на Европа од заканата од Исток, пред сè од моќните Русија и Кина.
Таа матрица е сржта и смислата на северноатлантскиот воен и политички сојуз. Но, таа приказна веќе е завршена. Матрицата е потрошена. Биполарниот свет дефинитивно се промени. Неповратно.
Трамп не сака војна
Доналд Трамп на домашната политичка сцена ја врати полемиката за империјализмот (интервенционизмот) и за изолационизмот, како можни стратешки насоки во надворешната политика на САД. Тоа беше стара, историска тема, за која не се водеа сериозни дебати во последните дваесеттина години. Сега е актуелна.
Еден од американските автори кои ја анализираат оваа тема (Стефен Кинзер), уште во 2017 година потсетува на републиканската традиција и заклучува: „Државите губат доблест кога упорно напаѓаат други држави … Оваа загуба на доблест, како што предвиде Вашингтон, ја чинеше Америка нејзиниот просперитет. Можеме да го вратиме само со појасно разбирање на нашите сопствени национални интереси. Соединетите Држави доцнат во менувањето на курсот – но не е доцна“.
Требаше да поминат цели седум години од оваа анализа за да дојде до промена на курсот. Но сепак, дојде. Трамп не сака САД да бидат светски хегемон и гарант „светскиот мир“, демиург на „глобалниот светски поредок“, главен „извозник“ на демократија и продавач на сонот за американизмот како незаменлив начин на живот и за „прогресивниот либерализам“ како единствено прифатлива идеологија.
Трамп е спремен да се откаже од глобализмот и да ги прифати мултиполарниот свет и суверенизмот како реалност. Тој не сака да биде заштитник на Европа (која тоне во криза, а се прави важна), не сака да војува со Русија, не сака војна ни со Кина ни кој било друг. Сето тоа укажува дека основната смисла на атлантскиот сојуз меѓу САД и Европа е изгубена.
Затоа шефицата на заедничката европска „влада“ си зела слобода да објави дека Западот, каков што го познаваме, веќе не постои.
Но, она што Фон дер Лајен не сака да го каже, барем засега, е дека и Европската Унија, каква што ја познаваме – веќе не постои.
Зошто Мерц ги „попари“ софијанците?
По долги години дебати за можни промени на архитектурата на Унијата и особено на комплицираниот начин на одлучување, според кој сите членки на Унијата се рамноправни и рамносилни, се чини дека водечката европска сила Германија наскоро ќе пресече – нема повеќе проширување на друштвото на избраните, без да се укине правото на вето за секоја полноправна членка на Унијата. Ова ќе биде ставот на новиот канцелар Фридрих Мерц.
Оптоварени со своите нескриени намери да ја искористат политиката на вето за да ја принудат Македонија да се побугарчи на патот кон ЕУ, софиските политици први рипнаа како попарени, откако слушнаа за намерите на Берлин. Кутрите, не сфатиле дека македонскиот „вапрос“ и тој нивен „најромантичен дел од бугарската историја“ сега се последната грижа на Мерц, на Макрон, на Мелони, на Орбан, на Туск и на сите други европски лидери.
Нив ги мачи планот за милитаризација на Европа, како начин таа наскоро да прерасне во светска суперсила што ќе ја замени Америка во борбата против Русија. Првичните планови на бриселските бирократи е за тој потфат да се потрошат најмалку 800 милијарди евра. А ако не се промени сегашниот начин на одлучување во Унијата, за ова прашање, со засега неизбежното право на вето, ќе решаваат и Бугарите, а од 2027 година можеби и Црногорците и Албанците.
Целата колумна на Бранко Героски на следниот линк:
